Εξόρυξη κειμένων & δεδομένων (Text & Data Mining) και Έργα Πνευματικής Ιδιοκτησίας

Η εξόρυξη κειμένων και δεδομένων (text & data mining), δηλαδή κάθε αυτοματοποιημένη αναλυτική τεχνική που αποσκοπεί στην ανάλυση κειμένων και δεδομένων σε ψηφιακή μορφή με στόχο την παραγωγή πληροφοριών, όπως προτύπων, τάσεων και συσχετισμών, παίζει κομβικό ρόλο στην εκπαίδευση της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ), συμβάλλοντας στην ταχύτερη και αποτελεσματικότερη ανάπτυξη των εργαλείων που τη χρησιμοποιούν. Η διαδικασία αυτή περιλαμβάνει αναπόδραστα ενέργειες σε έργα προστατευτέα από το δίκαιο της πνευματικής ιδιοκτησίας, γεγονός που ενεργοποιεί αποκλειστικές εξουσίες δημιουργών και δικαιούχων.

Το ζήτημα της επιτρεπτής ή όχι χρήσης προστατευόμενων έργων πνευματικής ιδιοκτησίας για σκοπούς εκπαίδευσης των μοντέλων ΤΝ, αντιμετωπίζεται πλέον από το άρθρο 21Β του Ν. 2121/1993 "Πνευματική ιδιοκτησία, συγγενικά δικαιώματα και πολιτιστικά θέματα", το οποίο προστέθηκε με τον Ν. 4996/2022 (σε συμμόρφωση με την Ευρωπαϊκή Οδηγία 2019/790). Το άρθρο αυτό θεσπίζει μια σημαντική εξαίρεση από τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας. 

Ειδικότερα, προβλέπει ότι επιτρέπεται, χωρίς άδεια και χωρίς αμοιβή η χρήση νομίμως προσβάσιμων έργων για διεξαγωγή εξόρυξης κειμένων και δεδομένων στο πλαίσιο εκπαίδευσης μοντέλων παραγωγικής ΤΝ από οιονδήποτε και για οιοδήποτε σκοπό (ακόμη και εμπορικό κερδοσκοπικό), εκτός αν η χρήση αυτή έχει περιοριστεί (opt-out) από τον δικαιούχο ρητά και με κατάλληλο τρόπο. Στην περίπτωση περιεχομένου που έχει καταστεί διαθέσιμο στο κοινό μέσω του διαδικτύου, θα πρέπει να θεωρείται κατάλληλος μόνο ο περιορισμός των εν λόγω δικαιωμάτων με τη χρήση μηχαναγνώσιμων μέσων, συμπεριλαμβανομένων των μεταδεδομένων και των όρων και προϋποθέσεων ενός ιστοτόπου ή μιας υπηρεσίας. Σε άλλες περιπτώσεις μπορεί να θεωρηθεί ως ενδεδειγμένος ο περιορισμός των δικαιωμάτων με άλλα μέσα, όπως οι συμβατικές συμφωνίες ή η μονομερής δήλωση.

Εφόσον έχει ασκηθεί ο συγκεκριμένος περιορισμός από τον δικαιούχο (opt – out), η χρήση του συγκεκριμένου έργου για σκοπούς εκπαίδευσης ενός μοντέλου ΤΝ δίχως την άδειά του είναι μη νόμιμη.